Na današnji dan Srbija se seća vojnika koji su prešli Albaniju, probili Solunski front i posle nezapamćenih žrtava doneli mir svojoj otadžbini
Danas, 11. novembra, obeležava se Dan primirja u Prvom svetskom ratu – dan kada su 1918. godine u 11 časova, u železničkom vagonu u francuskom mestu Kompijen, sile Antante i Nemačka potpisale sporazum o prekidu neprijateljstava. Za Kraljevinu Srbiju, međutim, ovaj datum označava konačnu, veličanstvenu pobedu u ratu u koji je bila gurnuta bez svoje krivice, i iz kojeg je izašla ovenčana slavom, ali sa ranama koje su zauvek promenile tok njene istorije.
Put od Cera do Solunskog fronta
Srpska vojska je od samog početka rata 1914. godine pokazala nezapamćenu snagu i taktičku zrelost:
- Pobede na Ceru i Kolubari (1914): General Stepa Stepanović i general Živojin Mišić izvojevali su prve savezničke pobede protiv Austrougarske monarhije, što je odjeknulo čitavom Evropom i nateralo neprijatelja na privremeno povlačenje.
- Albanska golgota (zima 1915/1916): Pritisnuta udruženim snagama Nemačke, Austrougarske i Bugarske, srpska vojska se zajedno sa državnim vrhom i delom naroda povukla preko zavejanih planina Albanije, demonstrirajući rešenost da se ne kapitulira po svaku cenu.
- Oporavak na Krfu i Ostrvo smrti (Vid): Nakon nezapamćenih gubitaka od gladi, hladnoće i bolesti, preživeli borci su se oporavili u Grčkoj i ponovo stavili pod ratnu zastavu.
- Proboj Solunskog fronta (septembar 1918): Srpske armije izvele su juriš koji je ušao u sve vojne udžbenike sveta. Pešadija je napredovala neverovatnom brzinom, lomeći bugarske i nemačke linije, što je nateralo Bugarsku na brzu kapitulaciju i pokrenulo domino-efekat sloma Centralnih sila.
Žrtva bez presedana
Pobeda Srbije plaćena je stravičnom cenom. Tokom četiri godine ratovanja Srbija je izgubila oko 1.250.000 stanovnika, što je činilo bezmalo trećinu celokupne populacije, odnosno oko 60 odsto muškog radno i vojno sposobnog stanovništva. Nijedna druga zemlja učesnica Velikog rata nije pretrpela tolike demografske gubitke u odnosu na broj stanovnika.
Natalijina ramonda – simbol ponovnog rođenja
Zvanični simbol Dana primirja u Srbiji jeste amblem koji spaja cvet Natalijina ramonda i traku sa bojama Albanske spomenice. Ova endemska biljka ima fascinantnu sposobnost da potpuno oživi uz samo nekoliko kapi vode čak i nakon što se u potpunosti sasuši. Upravo zato je postala trajni simbol srpskog naroda i vojske – feniksa koji se podigao iz pepela potpunog uništenja i u novu eru zakoračio kao pobednik.
